Aleksander Radczenko prywatnie o Litwie, Wilnie, Wileńszczyźnie, Polakach na Litwie i stosunkach polsko-litewskich
Tagi
stat4u
Kategorie: Wszystkie | HISTORIA WILNA I WILNIAN | LIETUVIŠKAI (LT+) | RECENZJE | TOP OF THE POPS
RSS

LIETUVIŠKAI (LT+)

wtorek, 20 lutego 2018
Pochodzę z pokolenia, które swoje dzieciństwo i pierwsze lata młodości spędziło w Związku Sowieckim. Na kończących się apelach szkolnych i zarnicach. Być może dlatego mam taką awersję do patetycznych sloganów i sztywnych imprez przypominających pionierskie „utrenniki”. Być może dlatego takie zdumienie budzą we mnie imprezy organizowane na Wileńszczyźnie, które po raz n-ty powtarzają wciąż te same sztywne, patetyczne i, co najgorsze, nudne pionierskie i komsomolskie scenariusze: białe bluzeczki, czarne spódniczki, czytane z kartki włożonej do skórzanej papeczki podniosłe frazesy. Tak frazesy dzisiaj są już inne, ale sedno się nie zmienia — wszystko to trąci myszką. Trąci mdłą oficjalnością. Zresztą to samo można powiedzieć i o obchodach wszelkich dat narodowych organizowanych przez Litwinów. Sztampa goni sztampę: najpierw msza za ojczyznę i przemówienia notabli, potem składanie wieńców pod pomnikami i tablicami. Dlatego tak bardzo mnie cieszy, że jednak obchody stulecia Republ;iki Litewskiej są inne. Sto par na placu Katedralnym tańczy poloneza, lokomotywy grają hymn państwowy. Zero przyslowiowego etosu, patosu i bigosu. No dobra - bigos jednak był. Od trzech lat obchody największych litewskich i polskich świąt narodowych organizuje w Wilnie Polski Klub Dyskusyjny. Nieformalnie, na wesoło, ze smacznym bigosem, dobrym piwem i jeszcze lepszą kompanią. I świetnie na nich się bawią i Polacy, i Litwini, i Rosjanie, i Białorusini, i Ukraińcy. W tym roku jednak impreza, którą w wileńskim pubie „Pianoman” zorganizował PKD w przeddzień Dnia Odrodzenia Państwa Litewskiego, była wyjątkową.
czwartek, 25 stycznia 2018
Ne kartą teko rašyti, jog mano manymu Lietuvoje tautinės mažumos nėra diskriminuojamos. Bent jau nėra Lietuvoje institucionalizuotos valstybės politikos nukreiptos į tautinių mažumų asimiliaciją. Bet tuo pačiu nėra pas mus ir valstybės politikos, kuri būtų skirta tautinių mažumų tapatybės ir kalbos išsaugojimui, kultūros puoselėjimui. Todėl visi institucijų veiksmai šioje srityje yra padriki, chaotiški, nesukoordinuoti, o jų krypčiai didžiausia įtaka turi asmeniniai vieno arba kito politiko ar valdininko požiūris. Todėl galima rasti ir teigiamų pavyzdžių (tautinių mažumų kultūrinių bei žiniasklaidos projektų rėmimas, didesnis tautinių mažumų mokyklų finansavimas), ir neigiamų (nevykusi 2011 m. švietimo reforma ar "buldozerinis" 2015 m. tautinių mažumų mokyklų tinklo Vilniuje optimizavimas). Šią problemą galima būtų nesunkiai išspręsti sukuriant valstybės politikos tautinių mažumų srityje strategiją ir nuosekliai ją įgyvendinant. Bėda tame, kad nelabai tikiu, kad mūsų elitas intelektualiai pajėgus ją sukurti, nes tokios politikos sukūrimas prieštarauja esminėms ir lietuvių visuomenės, ir tautinių mažumų bendruomenių mentaliteto bruožams. Ir vieniems, ir kitiems trūksta jautrumo ir supratingumo, o supratingumo trukūmas leidžia vieniems kaltinti kitus diskriminavimu arba nelojalumu, nors iš esmės problemos esmė slypi mūsų pasaulių uždarume.
piątek, 05 stycznia 2018
Tam, kad suprasti kokią įtaką gali turėti rinkimų rezultatams tautinių mažumų balsai reikėtų atkreipti dėmesį vos į vieną skaičių. Šiuo metu (2011 m. visuotinio surašymo duomenimis) tautinės mažumos (lenkai, rusai, baltarusiai ir kiti) sudaro apie 14 proc. visų Lietuvos gyventojų. Tai maždaug tiek pat, kiek balsų teko Lietuvos socialdemokratų partijai (LSDP) per 2016 m. Seimo rinkimus. Jeigu bent pusė iš jų balsuotų už LSDP – socialdemokratai turėtų didžiausią frakciją Lietuvos parlamente bei tikriausiai sėkmingai valdytų Lietuvą dar 4 metus. Kai kuriuose regionuose tautinių mažumų balsų svarba yra net dar didesnė – pvz., neįmanoma laimėti Vilniaus miesto savivaldybės tarybos ar mero rinkimus nepatraukus savo pusėn bent dalies tautinių mažumų balsų, nes jie sudaro virš 1/3 Vilniaus miesto elektorato. Dažniausiai teigiama, jog kovoti dėl šių balsų nėra prasmės, nes visus juos paima Waldemaro Tomaszewskio Lietuvos lenkų rinkimų akcija-Lietuvos krikščioniškų šeimų sąjunga (LLRA-KŠS). Lietuvos rusų atveju šis teiginys apskritai neturi prasmės, nes sociologų skaičiavimais geriausiu atveju vos ketvirtadalis jų balsuoja už LLRA-KŠS. Bet jis nėra toks akivaizdus ir Lietuvos lenkų atveju.
niedziela, 15 października 2017
O man kaip tik atrodo, jog dabartiniai procesai vykstantys Lietuvos socialdemokratų partijoje (LSDP) galų gale sukurs mūsų politinėje padangėje tikrąją kairiąją jėgą. „Savanoriškas“ keliolikos socialdemokratų Seimo narių pasišalinimas iš partijos buvo — anksčiau ar vėliau — neišvengiamas. Madinga sakyti, kad jie buvo ne socialdemokratai, bet neoliberalai, bet iš tikrųjų nebuvo jie nei „neo“, nei „liberalai“. Lenkijoje tokius vadina „grupa trzymająca wladzę“ — „grupė besilaikanti valdžios“. Berods tokiai Lietuvos socialdemokratų partijai atėjo galas. Kokia bus naujoji? Sunku spręsti. Paskelbtame Manifesto „Už teisingą, klestinčią ir jungiančią Lietuvą“ projekte yra daug teigiamų dalykų ir nemažai nuostatų, keliančių daugiau klaustukų negu susižavėjimo. Man atrodo, kad aklas Podemos ar Syrizos imitavimas Lietuvos aplinkybėmis — tai kelias į niekur. Šį kelią jau patikrino mūsų kaimynės Lenkijos kairieji — partija Razem, kuri labai energingai prieš pora metų įsibrovė į Lenkijos politinę sceną, taip ir nesugebėjo pelnyti visuomenės palankumo ir balansuoja ties 5 proc. rinkiminio slenksčio. Kitą vertus Manifesto projekte labai teisingai atkreipiamas dėmesys į tai, kad „LSDP privalo kalbėti ne tik apie fizinį darbą dirbančius darbininkus, bet ir apie kūrybinę klasę“. Jeigu ši kryptis bus vystoma, jeigu naujoji LSDP ras tinkamą balansą savo programoje tarp atstovaujančios fizinį darbą dirbančių darbininkų interesus tradicinės kairės ir „liberal left“, kuri yra labiau priimtina šiuo metu už liberalus dažniausiai balsuojančiai kūrybinei klasei, manau, kad visos kalbos apie socialdemokratų mirtį pasirodys pernelyg ankstyvos. Bet kuriuo atveju ne man spręsti apie ekonominę ir socialinę atsinaujinusios LSDP programą. Man įdomios šios partijos nuostatos tautinių mažumų teisių srityje. Ir mano giliu įsitikinimu šiai temai Manifeste skiriama per mažai dėmesio ir siūlomi sprendimai nėra pakankami partijai svajojančiai ir (kaip rodo visuomenės apklausos) galinčiai tapti Lietuvos rusams ir lenkams jeigu ne pirmojo, tai bent antrojo pasirinkimo partija.
czwartek, 11 maja 2017
Blogi Lietuvos ir Lenkijos santykiai, konfliktai tarp lietuvių ir lenkų naudingi tik Kremliui. Tai aksioma, kurios įrodinėti lyg ir nereikia, bet gyvenimas, o ypač politikai, vis pažeria naujų įrodymų. Kai tik padaromas bent vienas, bent simbolinis žingsnis lietuvių ir lenkų santarvės link, iš karto atsiranda koks nors, naudojant Kremliaus terminologija, „naudingas idiotas“, kuris įmeta deguto šaukštą, bando viska sugadinti, sugriauti, atgaivinti jau gęstantį konfliktą. Štai prieš kelias dienas, antradienį, Lietuvos parlamentarai lyg ir pajudėjo originalios nelietuviškų vardų ir pavardžių rašybos įteisinimo link. Pateiktas atitinkamo Įstatymo projektas. Netobulas, sprendžiantis, visų pirma, lietuvaičių ištekėjusių už užsieniečių ir Lietuvos pilietybę įgijusių užsieniečių bei jų vaikų problemas, bet iš dalies pritaikytinas ir labai mažai Lietuvos lenkų, kovojančių už galimybę originaliai užrašyti savo pavardes, daliai. Ir iš karto, kitą dieną, viename iš populiariausių Lietuvos interneto portalų pasirodo straipsnis su reikalavimu uždaryti Lietuvoje visas valstybines tautinių mažumų mokyklas, t.y. mokyklas, kuriose mokama tautinių mažumų kalba. Straipsnis ne šiaip sau kokio nors stasio iš gatvės, o Vidmanto Martikonio, vieno iš Vilniaus liberalų lyderių, Vilniaus miesto savivaldybės tarybos nario bei Ekonomikos ir finansų komiteto pirmininko.
poniedziałek, 16 stycznia 2017
W Dniu Obrońców Wolności, który Litwa obchodzi 13 stycznia na cześć tych, którzy zginęli w styczniu 1991 roku pod wileńską wieżą telewizyjną, minister spraw zagranicznych Litwy Linas Linkevičius zwrócił się do Polski i Polaków z podziękowaniami za wsparcie dla Litwy w tamtych strasznych czasach. Zwrócił się po polsku. Dzień wcześniej zapowiedział w litewskim parlamencie oficjalną wizytę w Warszawie w ramach, której zamierza się starać o reset w stosunkach polsko-litewskich, po raz kolejny podkreślając, że jest mu wstyd, iż Litwa do dnia dzisiejszego nie rozwiązała problemu oryginalnej pisowni nielitewskich imion i nazwisk. Mnie też jest wstyd. Za moich rodaków, którzy ten dzień wykorzystali do kolejnych polsko-litewskich porachunków. Są bowiem w roku kalendarzowym dni, gdy trzeba pokazać, że jesteśmy w stanie wznieść się ponad codzienne krzywdy, że wszyscy razem tworzymy wolną, niepodległą, demokratyczną Litwę. 13 stycznia, 16 lutego, 11 marca nie zważając na nic mówię: right or wrong, but this is my country. Bo to są nasze wspólne święta. To są nasze wspólne zwycięstwa. Wśród sygnatariuszy Aktu 16 lutego był Polak, wśród sygnatariuszy Aktu 11 marca było 4 Polaków, Polacy byli na barykadach w styczniu 1991 roku. I dlatego mamy prawo, mamy wręcz obowiązek, te święta obchodzić razem z naszymi współobywatelami-Litwinami. Niestety nie wszyscy umiemy zachować się tego dnia godnie.
czwartek, 12 stycznia 2017
Często mi się zarzuca, że tylko krytykuję Waldemara Tomaszewskiego i partyjnych towarzyszy, a nie zauważam ich pozytywnych inicjatyw. Zauważam. Dzisiaj (12 stycznia) odbyło się pierwsze czytanie poprawek do litewskiej ustawy zasadniczej, które zgłosili wspólnie chłopi oraz Akcja Wyborcza Polaków na Litwie – Związek Chrześcijańskich Rodzin. 67 posłów głosowało „za” („zieloni chłopi”, AWPL-ZChR i liberałowie), 22 — „przeciw” (konserwatyści), 34 — wstrzymało się od głosu (socjaldemokraci i paksiści). Projekt nowelizacji Konstytucji zakłada zmniejszenie liczby posłów ze 141 do 101 oraz przenosi wybory sejmowe z października na marzec. Moim zdaniem to bardzo dobry pomysł.
środa, 21 grudnia 2016
„W lokalnej gazecie, którą czytałem dziś w Maroku, trzy informacje ze świata. W tym o „populistycznym rządzie polskim”, który zamachnął się na wolność prasy“ — napisał przed kilkoma dniami znany polski dziennikarz Jerzy Haszczyński. Na Litwie sytuacja jest bardzo podobna. Wiadomości z Polski i o Polsce nigdy nie miały tu wydźwięku szczególnie pozytywnego. Być może nie tyle z powodu antypolskiego nastawienia redaktorów, co z uwagi na zwykłą klikalność — złe wiadomości (szczególnie dotyczące sąsiadów) na Litwie tradycyjnie sprzedają się lepiej niż dobre. Przed kilkoma laty sytuacja się zaczęła zmieniać, o Polsce pisano coraz więcej i nie tylko w kontekście antylitewskich wybryków polskich kiboli, ale też przedstawiając polskie osiągnięcia. Litewscy komentatorzy podawali Polskę jako przykład rozwiązań demokratycznych, w tym między innymi w dziedzinie ochrony praw mniejszości narodowych. Od roku sytuacja jest inna. Od samego początku pisania tego bloga trzymam się zasady niekomentowania polityki wewnętrznej — nieważne polskiego czy litewskiego państwa — jeśli nie ma wpływu na relacje polsko-litewskie. I w odróżnieniu od Tadeusza Andrzejewskiego nie zamierzam tej zasady naginać w celu dowalenia niesympatycznej opcji, więc i tym razem też nie będę oceniał ani działań polskiego rządu, ani opozycji. Jednak jedno nie ulega wątpliwości — te działania są dla Litwy niezrozumiałe. Litewskie media i politycy starają się komentować te wydarzenia bez koloryzowania i dramatyzowania, w miarę szczegółowo i obiektywnie (trzeba przyznać, że to spora zmiana, jeśli chodzi o pisanie o Polsce w porównaniu z sytuacja sprzed 10 lat), ale w zasadzie poza eurosceptycznymi i antypolskimi litewskimi narodowcami, którzy czas od czasu organizują pikiety z poparciem dla rządu Beaty Szydło, działania PiS nie cieszą na Litwie poparciem. Nie oznacza to zresztą, że cieszy się takim poparciem opozycja. Litewska klasa polityczna doskonale bowiem zdaje sobie sprawę, iż destabilizacja najważniejszego gracza w Europie Wschodniej i jednocześnie — niezależnie od tego jak zimne są nasze stosunki dwustronne — najważniejszego naszego sojusznika i partnera, nie leży w interesie Litwy.
czwartek, 15 grudnia 2016
Wiemy, jak odpowie NATO na zagrożenie wojną konwencjonalną, ale co z konfliktem hybrydowym? Czy w przypadku takiego konfliktu zostanie zastosowany artykuł 5 Traktatu o Sojuszu Północnoatlantyckim? Szczególnie, że też wachlarz form takiego konfliktu hybrydowego również jest niezwykle szeroki: od cyberataków, agresywnej propagandy po zbrojny bunt „ochotników”. Między innymi i nad takimi kwestiami debatowali dzisiaj (15 grudnia) w Wilnie uczestnicy polsko-litewskiego okrągłego stołu. Wachlarz form konfliktu hybrydowego nie tylko jest niezwykle szeroki, ale i nie do końca określony. Bo czy nie jest też częścią takiego konfliktu prowokacja polityczna? To pytanie przyszło mi do głowy, gdy usłyszałem o projekcie, który miał być dzisiaj debatowany w polskim Sejmie. Mianowicie projekt poprawek do Ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Ustawa ta, przyjęta 1 kwietnia br., stanowi, iż w Polsce „nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, w tym dróg, ulic, mostów i placów, nadawane przez jednostki samorządu terytorialnego nie mogą upamiętniać osób, organizacji, wydarzeń lub dat symbolizujących komunizm lub inny ustrój totalitarny, ani w inny sposób takiego ustroju propagować”. Przed kilkoma miesiącami senator Jerzy Czerwiński jednak zgłosił do niej poprawki — poparte przez dwie senackie komisje — definiujące czym jest „inny ustrój totalitarny”: „Za inny ustrój totalitarny uważa się w szczególności faszyzm, nazizm niemiecki, nacjonalizm ukraiński i litewski, militaryzm pruski, rosyjski i niemiecki”. Na oburzoną reakcję Litwinów nie trzeba było długo czekać. I jest to oburzenie całkowicie usprawiedliwione.
czwartek, 15 września 2016
W roku bieżącym, podobnie jak przed czterema laty, na listach wyborczych wszystkich liczących się partii politycznych (wiadomo poza AWPL-ZChR) Polaków i Rosjan trzeba ze świecą szukać, a jeśli już jakichś znajdziemy — to zazwyczaj w drugiej pięćdziesiątce lub jeszcze dalej. Niemal pokazowym pod tym względem przykładem jest los Frakcji Polskiej Litewskiego Związku Wolności (liberałów). Frakcja ta powstała przed rokiem, żeby lobbować na rzecz polskich interesów w litewskiej mainstreamowej polityce i jest w zasadzie ostatnim podrygiem niegdyś dosyć licznej zorganizowanej polskiej politycznej opozycji wobec Waldemara Tomaszewskiego. Osiągnięć w takim lobbowaniu akurat frakcja jeszcze nie ma, ale za to ma lidera, który w odróżnieniu od większości kandydatów-Polaków na listach innych ogólnokrajowych ugrupowań, którzy są tzw. noname’ami, jest w społeczności polskiej dobrze znany — Zygmunta Klonowskiego, współwłaściciela dziennika „Kurier Wileński” i firmy „Klion”. I nie zważając na takie referencje Zygmunt Klonowski kandyduje do parlamentu z miejsca… 68! Zaś jego koledzy z frakcji z jeszcze dalszych. Wiadomo, że szanse z takiego miejsca trafić do Sejmu są żadne, nawet gdyby Związek Wolności miał szansę na przekroczenie progu wyborczego. Pozostałe partie ogólnokrajowe nawet frakcji polskich nie mają. Dlatego i analizowanie ich list wyborczych pod względem narodowości kandydatów jest bez sensu. Umiejscowienie na listach wyborczych kandydatów-Polaków nie daje praktycznie żadnemu z nich szansy na mandat.
 
1 , 2 , 3 , 4 , 5 ... 6