Aleksander Radczenko prywatnie o Litwie, Wilnie, Wileńszczyźnie, Polakach na Litwie i stosunkach polsko-litewskich
Tagi
stat4u
poniedziałek, 20 grudnia 2010
Na ulicach litewskich miast coraz częściej można spotkać młodych, ogolonych na łyso facetów w glanach, kamuflażu i krótkich kurtkach z litewską flaga na ramieniu. Jeszcze 15 lat temu w całym Wilnie było najwyżej 10 skinheadów, obecnie w ramach „Marszu Niepodległości” 11 marca każdego roku wyprowadzają na ulice blisko pół tysięczną armię. Nie są tak agresywni jak rosyjscy „naziole”, ale ich liczebność ciągle rośnie. Rośnie, żeby było ciekawiej, m.in. za sprawą przedstawicieli mniejszości narodowych. Przed paroma laty głośny był wypadek pobicia litewskiej czarnoskórej piosenkarki Berneen przez skinheadkę Violetę… Iljinych
poniedziałek, 06 grudnia 2010
Premier Republiki Litewskiej Andrius Kubilius już w kolejnym wywiadzie upiera się, że to właśnie jego rząd jako pierwszy zaproponował rozwiązanie kwestii oryginalnej pisowni polskich imion i nazwisk. Szczerze mówiąc nie wiem, czy premiera oszukują doradcy, czy pamięć, ale w sposób oczywisty mija się z prawdą. Projekt Ustawy o imionach i nazwiskach przedstawiony przez rząd Andriusa Kubiliusa jest trzecim projektem rozwiązania tej kwestii. Wszystkie trzy jak dotychczas były przez litewskich parlamentarzystów odrzucone jako niezgodne z Konstytucja RL.
czwartek, 02 grudnia 2010
Litewski Sejm przychylił się do veta Prezydent Republiki i uchwalił dzisiaj nową Ustawę o obywatelstwie RL. Z Ustawy zostały wykreślone budzące najwięcej kontrowersji przepisy zezwalające na podwójne obywatelstwo dla każdego Litwina, który po 11 marca 1990 r. wyjechał z Litwy i otrzymał obywatelstwo innego kraju Unii Europejskiej lub NATO. Nadal jednak Ustawa stoi w sprzeczności z litewską Konstytucją, gdyż lista przypadków, gdy obywatel RL może być jednocześnie obywatelem innego kraju, jest nadal bardzo długa i niezgodna z artykułem 12 Ustawy Zasadniczej przywidującym, iż obywatel Litwy może być jednocześnie obywatelem innego kraju tylko w wyjątkowych przypadkach.
Oficjalne statystyki głoszą, że Polacy na Litwie stanowią 6,7 proc. ogółu mieszkańców i są największą mniejszością narodową w kraju. Według spisu powszechnego z roku 2001 Polacy na Litwie liczą 234 tysięcy osób, chociaż liderzy polskich organizacji politycznych i społecznych, media lokalne starają się często zaokrąglać te liczbę „do góry” i podają wyższe liczby – 240, 250, a nawet 300 tysięcy (w ślad za nimi takie mylne dane podaje i Wikipedia). Kiedyś na konferencji w Katowicach spotkałem się nawet z liczbą pół miliona. Z uśmiechem zapytałem podającego taką liczbę pana „Dlaczego w takim razie te pół miliona, a to blisko 1/6 ogółu ludności, Polacy są tak na Litwie niewidoczni?” Niezrażony odpowiedział: „Ukrywają swoją tożsamość, bo się boją litewskich nacjonalistów…”
środa, 01 grudnia 2010
Polacy na Litwie przetrwali przede wszystkim dzięki szkołom polskim (po dokupowaniu kresów wschodnich przez ZSSR szkoły polskie na Białorusi i Ukrainie zostały zlikwidowane i lokalna ludność polska uległa tam daleko posuniętej rusyfikacji, natomiast na Litwie, gdzie pion polskiego szkolnictwa został zachowany, Polacy zachowali nie tylko świadomość narodową, ale i język, tradycje). Dlatego zachowanie polskich szkół na Litwie – w odróżnieniu od wielu innych mniej lub bardziej rzekomych problemów – jest dla nas prawdziwym „być albo nie być”. Co prawda czasami to „być albo nie być” jest kojarzone z ideą zachowania wszystkich 100 polskich szkół na Litwie, nie zważając na to, ile uczni w nich się uczy i jaka jest jakość nauczania.
niedziela, 28 listopada 2010
Dziś już Karta Polaka nie wzbudza na Litwie takich kontrowersji jak przed dwoma laty. Pisałem też o niej już nieraz na łamach prasy. Jednak postanowiłem do tej sprawy powrócić dążąc do skatalogowania wszystkich problemów – prawdziwych i rzekomych — polskiej mniejszości na Litwie. Problem „Karty Polaka“ zaliczyłbym do tych może nie rzekomych, ale mniej istotnych. Dotyczy naprawdę nie dużej liczby osób (zaledwie 2 tysiące spośród plisko 220 tysięcznej społeczności polskiej na Litwie tę Kartę posiada, mimo szeroko zakrojonej kampanii propagandowej), a wątpliwości co do lojalności posiadaczy Karty podnoszą tradycyjnie osoby związane z najbardziej ekstremistycznym skrzydłem litewskiej polityki – nielicznym, ale niezwykle hałaśliwym.
Problem oryginalnej pisowni polskich imion i nazwisk na Litwie nieoczekiwanie urósł do rangi największego problemu z jakim borykają się Polacy na Litwie. Jest to oczywiście nieprawda, nawet jeśliby władze litewskie zezwoliły na oryginalna pisownię imion i nazwisk z takiego prawa skorzystałoby najwyżej kilkaset osób. Problemy ze zmianą dokumentów lub z przeczytaniem przez Litwinów nazwiska zapisanego po polsku zapewne skutecznie odstraszyłyby większość Rodaków od powrotu do oryginalnego brzemienia swoich imion i nazwisk, podobnie jak stało się to w przypadku Litwinów w Polsce, którzy od 2005 roku takie prawo mają, ale korzystają z niego nieliczni. Problem oryginalnej pisowni imion i nazwisk nie jest więc dla nas problemem „być albo nie być”, tylko raczej problemem symbolicznym. Spór, jak dosadnie kiedyś zauważył Gediminas Kirkilas, toczy się wokół nieistotnego problemu kilku dodatkowych liter, a jednak do dnia dzisiejszego nie udaje się go rozwiązać. Już w grudniu br. albo, w najgorszym wypadku, w styczniu roku przyszłego Europejski Trybunał Sprawiedliwości wyda orzeczenie w sprawie pisowni imion i nazwisk na Litwie, które być może położy kres wszelkim sporom w tym zakresie.
piątek, 26 listopada 2010
Przed tygodniem Prezydent Republiki Litewskiej Dalia Grybauskaite zawetowała nowelizację Ustawy o obywatelstwie RL. Przynajmniej jeden polityk nad Wilią i Niemnem miał wystarczająco odwagi by powiedzieć „nie” ustawie, która w sposób ewidentny była sprzeczna z Konstytucją. Wczoraj (25 listopada) posłowie na Sejm również poszli do głowy i 103 głosami „za” przy trzech głosach „przeciw” poparli weto prezydenckie. Najzabawniejsze jest to, że zaledwie przed trzema tygodniami (4 listopada) dokładnie ci sami posłowie równie masowo (88 głosów „za”) poparli zmiany w Ustawie o obywatelstwie zezwalające na podwójne obywatelstwo, mimo iż od początku było wiadomo, że podwójne obywatelstwo jest sprzeczne z litewską Konstytucją.
1 ... 71